ضوابط معلولین در طراحی معماری ساختمان های عمومی

در این مطلب از خانه معماری، قصد داریم به بررسی و معرفی ضوابط معلولین در طراحی معماری ساختمان های عمومی بپردازیم. با ما همراه باشید. ابتدا بهتر است با مفهوم اماکن عمومی بیشتر آشنا شوید. آن دسته از ساختمان هایی که یکی از خدمات عمومی را در اختیار عموم مردم و جامعه قرار می دهند، اماکن عمومی نام دارند.

ضوابط معلولین در طراحی معماری: ورودی ها و راهروی ساختمان

در ساختمان ها و اماکن عمومی باید ورودی اصلی برای استفاده معلولین نیز در نظر گرفته و طراحی شود. دسترسی این ورودی باید به پارکینگ یا سواره‌رو ساختمان مناسب باشد. ورودی اصلی ساختمان باید حتی الامکان با پیاده‌رو هم سطح باشد. همچنین پیاده‌رو که به ورودی معلولان ختم می شود، باید دارای علایم حسی باشد. حداقل عرض بازشوها در ورودی باید 160 سانتیمتر و حداقل عمل فضای جلوی ورود ساختمان باید 140 سانتیمتر باشد. یکی از موارد الزامی در ضوابط معلولین در طراحی و معماری ساختمان های عمومی، وجود سایه‌بان به عرض حداقل 140 سانتیمتر بر روی فضای جلو ورودی است.

در مورد راهروها نیز ضوابطی وجود دارد: عرض راهروها باید حداقل 140 سانتیمتر باشد. همچنین کف راهروهای ساختمان های عمومی باید غیر لغزنده باشد. استفاده از کفپوش با پرز بلند در کف راهروها ممنوع است. اگر کف راهرو دارای اختلاف سطح باشد، این اختلاف سطح باید به روشی مناسب برطرف شده و ارتباط با سطح شیبدار به صورت‌مناسبی تامین شود.

ضوابط معلولین در طراحی معماری: سطوح شیبدار

حداقل عرض سطح شیبدار باید 120 سانتیمتر باشد. سطوح شیبداری که تا 3 متر طول دارند، حداکثر شیب باید 8 درصد با عرض 120 سانتیمتر باشد. در سطوح شیبداری که طول آنها بیش از سه متر است، به ازای هر یک متر افزایش طول، ‌5 سانتیمتر به عرض مفید آن اضافه می‌گردد و 5 درصد از شیب آن کاهش می یابد. طبق این آیین نامه، پیش‌بینی یک پاگرد به عمل با حداقل 120 سانتیمتر و در هر 9 متر طول امری الزامیست. در مورد سطوح شیبدار دو جهته، عرض پاگرد باید برابر عرض سطح شیبدار باشد.

توجه داشته باشید، سطوح شیبدار ورودی باید مسقف باشند. در طرفین سطح شیبدار باید میله دستگرد نصب شود. ارتفاع میله دستگرد از کف سطح شیبدار برای معلولین روی صندلی چرخدار باید 75 سانتیمتر و برای افراد ایستاده باید 85 سانتیمتر باشد. این ارتفاع برای کودکان باید 60 سانتیمتر در نظر گرفته شود. قطر میله دستگرد نیز باید 5 و 3 سانتیمتر و حداقل فاصله بین آن با دیوار نیز باید 4 سانتیمتر در نظر گرفته شود.

ضوابط معلولین در طراحی معماری: در و پنجره ها

بازشوها یا همان در و پنجره ها نیز دارای ضوابط خاص معلولین در ساختمان های عمومی هستند. عرض مفید هر لنگه در برای عبور صندلی چرخدار معلولان، باید حداقل 82 سانتیمتر باشد. تامین دید کافی برای درب‌هایی که رو به خارج باز می شوند امری الزامی است. ارتفاع پاخور درب ها باید 20 سانتیمتر و ارتفاع دید از کف تمام شده باید حداکثر 100 سانتیمتر باشد. در مورد درب های چرخان‌ کشویی و گردشی، باید یک درب معمولی در کنار آن ها که عرض مفید آن حداقل 80 سانتیمتر باشد، در نظر گرفته شود. باز و بسته شدن تمامی درب ها باید به راحتی انجام شود. دستگیره تمامی درها باید اهرمی باشد و فاصله داخلی بین آن ها و همچنین سطح درب باید 5/3 تا 7 سانتیمتر باشد.

در صورتی که هر دو در به جهت باز می شوند، حداقل فاصله بین دو در متوالی باید 200 سانتیمتر باشد. اگر درها به سمت خارج باز شوند، این فاصله 120 سانتیمتر و در صورت باز شدن هر دو در به داخل باید 280 سانتیمتر در نظر گرفته شود. تا جایی که می شود، درها باید بدون آستانه طراحی شوند و در صورت اجبار، ارتفاع آستانه باید حداکثر 2 سانتیمتر باشد. برای راحتی حرکت معلولین، باید 150 سانتیمتر سطح هموار در هر طرف درب و 30 سانتیمتر در دو طرف آن پیش بینی کرد. توجه داشته باشید، حداکثر ارتفاع دستگیره از کف باید 120 سانتیمتر در نظر گرفته شود. در و پنجره ‌هایی که تا کف شیشه اند، باید از شیشه های مقاوم ساخته شوند تا در مقابل ضربه صندلی چرخدار آسیب نبینند و معلولین را به خطر نیندازند.

ضوابط معلولین در طراحی معماری: آسانسور

در ساختمان های عمومی چند طبقه، باید حداقل یک آسانسور مخصوص معلولین برای معلولان روی صندلی چرخدار تعبیه شود. همچنین آسانسور باید همسطح ورودی باشد یا در دسترس بلامانع صندلی چرخدار قرار گیرد. فضای انتظار در جلوی آسانسور باید حداقل 150*150 سانتیمتر مربع در نظر گرفته شود. عرض مفید آسانسور معلولین باید 80 سانتیمتر و مجهز به دو در کشویی با چشم الکترونیکی باشد. توجه داشته باشید، ابعاد مفید اتاقک آسانسور باید 110 * 140 سانتیمتر باشد. توقف آسانسور باید با صوت مشخص گردد. نصف دستگیره‌های کمکی در دیواره‌های آسانسور در ارتفاع 85 سانتی متر از کف اتاقک آسانسور امری الزامیست. ارتفاع دکمه‌های کنترل کننده آسانسور در محل های پرتردد معلولین باید حداکثر 130 سانتیمتر باشد. حداقل برجستگی دکمه ها باید 5/1 سانتیمتر و حداقل قطر آن باید 2 سانتیمتر باشد. این دکمه ها باید به گونه ای طراحی شوند که ‌نابینایان نیز آن ها را به راحتی تشخیص دهند.

ضوابط معلولین در طراحی ساختمان های عمومی: پله ها‌

ضوابط معلولین در طراحی معماری ساختمان های عمومی در مورد پله بدین ترتیب است: باید در کف پله ها علائم حسی وجود داشته باشد. این امر به خصوص برای معلولین نابینا الزامی است. عرض کف پله باید 30 سانتیمتر و ارتفاع آن باید حداکثر 17 سانتیمتر باشد. عرض پله نباید از 120 سانتیمتر کمتر باشد. همچنین باید در هر دو طرف پله، دست انداز نصب کرد. در مورد پله کودکان، ارتفاع دست انداز از کف پله باید 60 سانتیمتر و برای بزرگسالان باید 85 سانتیمتر باشد. قطر میله دست‌اندازی که گرد است باید 3 و قطر میله دست انداز صاف باید 5 سانتیمتر باشد. حداقل فاصله دست انداز از دیوارها نیز باید 4 سانتیمتر در نظر گرفته شود.

لبه پله ها باید غیر لغزنده باشد. این لبه ها باید با رنگ های مختلف قابل تشخیص باشند. نصب لبه های غیرهمسطح و همچنین گرد کردن لبه پله ممنوع می باشد. تعبیه لبه مخصوص برای جلوگیری از لغزش عصا درکناره‌های عرضی پله امری‌ الزامیست. توجه داشته باشید، پاخور پله باید بسته طراحی شود و پیشامدگی لبه از پاخور پله باید حداکثر 3 سانتیمتر باشد. تعداد پله های بین دو پاگرد باید حداکثر 12 پله و عمق پاگرد پله باید 120 سانتیمتر باشد. این عمق در پله‌های دو جهته باید هم عرض خود پله باشد.

سرویس های بهداشتی

تعبیه سرویس بهداشتی در بخش هایی از ساختمان های عمومی که معلولین در آن ها تردد می کنند، الزامیست. اندازه سرویس های بهداشتی باید 170 * 150 سانتیمتر مربع و قابلیت گردش‌صندلی چرخدار را داشته باشد. درب سرویس های بهداشتی در ساختمان های عمومی باید حتما به بیرون باز شود. باز کردن درب ها در مواقع اضطراری از بیرون‌ نیز باید به راحتی امکان پذیر باشد. ارتفاع کاسه مستراح از کف باید 45 سانتیمتر باشد. در طرفین کاسه مستراح باید دستگیره‌های کمکی افقی به ارتفاع 70 سانتی متر از کف و 20 سانتی متر جلوتر از لبه جلویی کاسه نصب گردد. دستگیره‌های کمکی عمودی نیز باید با فاصله 30 سانتیمتر از جلوی کاسه مستراح و 40 سانتی متر بالاتر از نشیمن مستراح به روی دیوار مجاوری نصب شوند. لازم به ذکر است، دامنه نوسان میله‌های عمودی باید 80 تا 120 سانتیمتر در نظر گرفته شود.

همچنین باید دستگیره اضافی روی بخش داخلی درب به ارتفاع 80 سانتیمتر از کف و 25 سانتیمتر از محور لولای درب نصب شود. دستشویی سرویس های بهداشتی ساختمان های عمومی باید طوری تقسیم شوند که فرد معلول بدون نیاز به جابجایی از روی مستراح توسط وی قابل استفاده باشد. ارتفاع مناسب دستشویی از کف معلولین 75 تا 80 سانتیمتر و حداقل عمق بدون مانع در زیر دستشویی باید 45 سانتیمتر در نظر گرفته شود. شیرهای دستشویی در ساختمان های عمومی باید از نوع اهرمی انتخاب و به راحتی باز یا بسته شوند. لازم به ذکر است، ارتفاع لبه پایینی آینه دستشویی مخصوص معلولین باید حداکثر 90 سانتیمتر از کف باشد. ارتفاع آویز حوله و جا صابونی از کف نیز باید 80 سانتیمتر در نظر گرفته شود. به طور کلی کلیه اماکن‌ ساختمان های عمومی مخصوص معلولین، باید توسط علامت ویژه معلولان مشخص شوند.